Oedipus, een jonge koningszoon, probeert zijn lot – de moord op zijn vader en een huwelijk met zijn moeder – te ontlopen, maar het lot is onontkoombaar. Met een grote cast bestaande uit Nederlandse en Egyptische acteurs vertelt Oedipus in Egypte het eeuwenoude verhaal Oedipus vanuit een uniek perspectief. De voorstelling is een interculturele dialoog tussen de mythe van het westen en de identiteit van het oosten.

bekijk hier de reportage over Oedipus in Egypte die te zien was in het programma Altijd wat van de NCRV
http://altijdwat.ncrv.nl/pagina/zing-vecht-huil-sabri-saad-el-hamus

De mens is in het moderne tijdperk uitgeroepen tot autonoom individu, tot mondige schepper van zijn eigen lot, maar desondanks heeft Sophocles’ Oedipus na meer dan tweeduizend jaar niets ingeboet aan zijn actualiteit als duidingskader voor de rol van de mens als motor van de geschiedenis. In de regie van Sabri Saad El Hamus wordt de legende van Oedipus een parabel over de onveranderlijkheid van de menselijke natuur; een parabel over een drijfkracht die tijdperken doet beginnen en eindigen, wereldrijken doet ontluiken en vergaan, ideologieën bedenkt en verwerpt, revoluties beraamt en neerslaat, leiders benoemt en ten val brengt.

Credits

Productie: Theatergroep De Nieuw Amsterdam
tekst: Sophocles
Nederlandse vertaling: Gerard Koolschijn
Egyptische vertaling: Taha Hussein
aanvullende tekst: Mustafa Stitou

Nederlandse cast:
Teiresias: Peter Bolhuis
Kreon: Reinier Bulder
Jokaste: Mirjam Stolwijk
Oedipus: Steven Hooi
Koor: Sarah Marie Eweg, Lisa Frenkel, Chiron Holwijn
verteller/bode: Sabri Saad El Hamus
Nederlandse muzikanten: Laurens Joensen – gitaar, Anne Bakker – viool

Egyptische cast:
Koor: Mohamed El Hagrasy, Mirette Mechail, Mounir Saeed
Egyptische muzikanten:Essam El Makssour – Egyptische fluit,
Gamal Mossad – Percussie, Rabie Zein – zang

regie: Sabri Saad El Hamus
dramaturgie: Hubertus Martin Mayr
regieassistentie: Leonie Baars

composities: Bob Zimmerman
lichtontwerp: Gé Wegman
scenografie: Leo de Nijs
geluidsontwerp: Husein Samy
kostuumontwerp Egypte: Nermine Said
assistent kostuumontwerp Nederland: Wiba Klein
castingadvies: Jeannette Snik

productieleider: Liselotte Bos
productiemedewerker: Nadja van der Weide
techniek: Mark Snitslaar
geluid: Fons Baltus en Jeroen Vermeulen
line producer Egypte: Ahmed El Attar

Theatergroep De Nieuw Amsterdam
artistiek leider: Sabri Saad El Hamus
zakelijk leider: Gerrit Wijnhoud
secretariaat: Hans Verburg
pers en publiciteit: Lieke van Gurp

grafisch ontwerp: Paulina Matusiak
fotografie: Jean van Lingen

Oedipus in Egypte is mede mogelijk gemaakt door: Gemeente Amsterdam, Fonds Podiumkunsten, SNS Reaal Fonds, Prins Berhard Cultuurfonds, Ambassade van het Koninkrijk der Nederlanden te Cairo, Egypte.
met dank aan: Lieven Slabbinck, Al Warsha Theatergroep, Jacco Patist.

Achtergrondinformatie

Geschiedenis van Oedipus in Egypte

‘Voor alles is een tijd’

Griekse klassiekers hebben van oudsher een moeilijke start in Egypte, want hun mythologische lading valt moeilijk te rijmen met de Islamitische poëtische traditie. Pas in de eerste helft van de negentiende eeuw, met het begin van de Egyptische renaissance, komt er verandering in. Een nieuwe generatie Egyptenaren probeert op politiek, cultureel en religieus vlak de grondvesten van de Islam te verbinden met de verworvenheden van het moderne tijdperk. Zij willen het land moderniseren door toenadering te zoeken tot Europa.

In het open klimaat, dat met de Egyptische renaissance gepaard gaat, komen steeds meer Europese theatergroepen naar Egypte om hun werk te presenteren. Vooral de lokale aristocratie en leden van de buitenlandse gemeenschappen profiteren van deze cultuurimport; lokale theatergroepen volgen het buitenlandse voorbeeld, echter van een professioneel Egyptisch theatercircuit is nog geen sprake.

Dit verandert pas als George Abyad (1880-1962) aan het begin van de twintigste eeuw door de Egyptische overheid naar Frankrijk gestuurd wordt om het Europese theater te bestuderen. Na zijn terugkomst in Cairo richt hij in 1912 het eerste professionele Egyptische theatergezelschap op voor een Arabisch sprekend publiek. Sophocles’ Oedipus, in een Arabische vertaling van Farah Antun, is de eerste van vele Westerse klassiekers die hij aan zijn publiek presenteert.

Als Abyad begin jaren veertig stopt, verdwijnt de tragedie naar Europees voorbeeld uit het moderne Egyptische theater. Tot het einde van de twintigste eeuw wordt Sophocles’ Oedipus door geen enkel Egyptisch gezelschap meer opgevoerd. ‘Tragedie kwam op in Egypte met de opkomst van George Abyad’, volgens schrijver Tawfiq al-Hakim (1898-1987), ‘en verdween met zijn verdwijnen.’

‘De tijd alleen toont een rechtvaardige man‘

In de tweede helft van de twintigste eeuw verschijnen vijf Egyptische adaptaties van Sophocles’ Oedipus. De meeste van deze adaptaties reflecteren de politieke situatie van de periode waarin zij verschijnen. De Egyptische critica Nehad Selaiha beweert zelfs dat “misschien elk stuk, gebaseerd op de mythe van Oedipus, noodzakelijkerwijs politiek is”. De Egyptische Oedipus adaptaties wijken daarom vaak af van het Griekse origineel.

Tawfiq al-Hakim’s Oedipus, verschijnt in 1949, en legt de nadruk niet zozeer op het metafysische, maar meer op het menselijke. Al-Hakim’s Oedipus wordt aangeduid als een politieke allegorie op de confrontatie tussen Engeland en Egypte in 1942, die Koning Farouk dwong een nieuwe regeringsleider in te zetten. The Tragedy of Oedipus van Ali Ahmad Bakathir (1900-1969), eveneens verschenen in 1949, is een direct commentaar op de nederlaag van het Egyptische leger in Palestina in 1948 en heeft een duidelijk pro-islamitische toon.

Fawzi Fahmi’s The Return of the Absent uit 1968 en Ali Salem’s The Comedy of Oedipus uit 1970 zijn reacties op de rol van Egypte in de Zesdaagse Oorlog van 1967, met het personage Oedipus als een verwijzing naar de toenmalige Egyptische president Gamal Abdel Nasser. Beide stukken plaatsen kanttekeningen bij de vanzelfsprekendheid van autocratisch leiderschap in een tijd van crisis. Terwijl Fawzi, net als zijn voorgangers, trouw blijft aan de tragedie, maakt Salem van de oud-Griekse legende een bijtende satire en verplaatst hij de handeling van het Griekse Thebe naar het Egyptische Thebe, een idee dat de schrijver aan een omstreden theorie van de Russisch-Amerikaanse theoreticus Immanuel Velikovsky ontleent. Ook Mahdi Bunduq maakt in 2002 gebruik van deze theorie voor zijn stuk The Last Days of Akhenaten. De Oedipus-legende wordt daarin verweven met de geschiedenis van de familie van de Egyptische Farao Echnaton.

‘Hoogmoed baart de dictator’

Door de recente ontwikkelingen in Egypte krijgt Sophocles’ Oedipus opnieuw politieke relevantie. Het uitgangspunt van Oedipus in Egypte van De Nieuw Amsterdam is geen nieuwe bewerking van Sophocles’ meesterwerk; enkel een paar nieuwe teksten worden door dichter Mustafa Stitou aan het originele stuk toegevoegd. Desondanks beoogt de voorstelling hetzelfde doel als alle Egyptische adaptaties die de twintigste eeuw voortgebracht heeft: reflecteren op de actualiteit, op de wereld en de rol van de mens als motor van de geschiedenis.

Met Oedipus in Egypte wil De Nieuw Amsterdam commentaar geven op een roerig tijdperk. Steeds opnieuw wordt bewezen dat de mens op een dag verantwoording voor zijn daden moet afleggen en onontkoombare waarheden onder ogen moet zien. In de regie van Sabri Saad El Hamus wordt de legende van Oedipus een parabel over de onveranderlijkheid van de menselijke natuur; een parabel over een drijfkracht die tijdperken doet beginnen en eindigen, wereldrijken doet ontluiken en vergaan, ideologieën bedenkt en verwerpt, revoluties beraamt en neerslaat, leiders benoemt en ten val brengt.

Speellijst

Oerol – Terschelling
17 t/m 26 juni

Over het IJ Festival – Amsterdam
8-12 & 14-17 juli